Archiwa kategorii: Badania

Jak ocenić czy dziecko jest dobrze żywione w przedszkolu i nie tylko?

Dzieci przedszkolne

We wcześniejszym wpisie przedstawiałam wyniki badań na temat tego, co dzieci otrzymywały na talerzu w różnych przedszkolach. Dobrze zbilansowana dieta jest bardzo ważna dla najmłodszych, ale przeciętny rodzic nie ma szans na zrobienie badań laboratoryjnych porcji, które otrzymuje jego pociecha poza domem.

Czy są zatem jakieś proste sposoby, aby ocenić czy posiłki dziecka zostały skomponowane poprawnie? Tak! Jest to punktowa ocena jadłospisu  :)

Punktowa ocena jadłospisu polega na dokonaniu charakterystyki zaplanowanych jadłospisów. Dotyczy to liczby poszczególnych posiłków, ich składu, częstotliwości spożycia, przerwy między nimi. Oceny dokonuje się na podstawie przyznanych punktów. Ocenę punktową można stosować dla jadłospisu jednodniowego jak i okresowego. Możemy wyróżnić dwie takie metody:

  •  Punktowa ocena jadłospisów wg kryteriów Bielińskiej:
    Lp. Oceniane cechy Liczba przyznanych punktów
    1 0
    1 Czy liczba posiłków jest dostosowana do wieku, pracy itp.? tak  nie
    2 Czy przerwy między posiłkami są dostosowane do liczby posiłków? tak  nie
    3 Czy mleko lub produkty mleczne są w: 2-3 posiłkach 1 lub żadnym
    4 Czy produkty dostarczające białko zwierzęce (mięso, drób, ryby, jaja) są w: 3-4 posiłkach 1-2 posiłkach lub żadnym
    5 Czy warzywa i owoce są w: 2-3 posiłkach 1 lub żadnym
    6 Czy surówki lub surowe owoce są przynajmniej w 2 posiłkach?  tak  nie
    7 Czy w jadłospisie jest ciemne pieczywo, grube kasze? tak  nie
  • Punktowa ocena jadłospisów wg kryteriów Starzyńskiej:
    Lp. Cechy jadłospisu i ocena
    1 Liczba posiłków w ciągu dnia zaplanowana w jadłospisie:

    • 4-5 – 5 pkt
    • 3 – 3 pkt
    • mniej – 0 pkt
    2 Liczba posiłków, w których występują produkty dostarczające białko pochodzenia zwierzęcego:

    • we wszystkich posiłkach – 5 pkt
    • w 75% posiłków – 2 pkt
    • w mniejszej liczbie posiłków – 0 pkt
    3 Częstotliwość występowania mleka lub serów:

    • co najmniej w 2 posiłkach – 5 pkt
    • codziennie co najmniej w 1 posiłku i w 50% dni w 2 posiłkach – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    4 Częstotliwość występowania warzyw i owoców:

    • codziennie co najmniej w 3 posiłkach – 5 pkt
    • codziennie co najmniej w 2 posiłkach – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    5 Częstotliwość występowania warzyw i owoców w postaci surowej:

    • codziennie – 5 pkt
    • w 75% dni – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    6 Częstotliwość występowania razowego pieczywa, kasz i nasion roślin strączkowych (fasola, groch, bób, soja, soczewica, ciecierzyca):

    • codziennie co najmniej jeden z wymienionych produktów – 5 pkt
    • w 75% dni jeden z wymienionych produktów – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt

Klasyfikacja i ocena:

Liczba uzyskanych punktów Ocena jadłospisu Wnioski
30 Dobry Bez błędów
21-27 Dostateczny Błędy można wyeliminować
12-20 bez ocen zerowych Zaledwie dostateczny Duże błędy
< 12 Zły Nie nadaje się do poprawienia

Pewnie zastanawiacie się dlaczego wyodrębniono owoce i warzywa ze względu na ich częstotliwość spożywania w ciągu dnia jak i ze względu na to czy spożywane są w postaci surowej. Przecież owoc, warzywo gotowane tak samo jest dobre i pożywne jak surowe. Oczywiście, że tak, z jednym małym wyjątkiem. Niektóre witaminy i związki mineralne zawarte w owocach i warzywach wrażliwe są na światło UV oraz na wysoką temperaturę. Jedząc tylko gotowane warzywa i owoce w mniejszej ilości dostarczamy organizmowi witamin i związków mineralnych, gdyż podczas obróbki termicznej ulegają one zniszczeniu. Pewnie nie raz zauważyliście, że pokrojone jabłko, pozostawione na stole po pewnym czasie czernieje. Dzieję się tak, iż witamina C zawarta w tym owocu pod wpływem tlenu i światła rozkłada się. Aby temu procesowi zapobiec wystarczy skropić jabłko sokiem z cytryny :)

Podsumowując punktowa ocena jadłospisów jest prosta i nie zabiera dużo czasu. Każdy rodzic bez jakiegoś większego przygotowania merytorycznego może ją przeprowadzić. Wystarczy mieć tylko tygodniowy jadłospis z przedszkola czy ze szkoły. Przeważnie jest on wywieszony na korytarzu. Oczywiście ocena ta nie jest tak dokładna jak analiza specjalistyczna, ale daje nam wskazówki co jest dobre, a co powinno się jeszcze dopracować :)

Jednak analizując jadłospis dziecka z przedszkola/szkoły należy wziąć pod uwagę jeszcze dodatkowo posiłki spożywane w domu. Powyższa ocena dotyczy całodniowego wyżywienia.

Poza tym możemy i powinniśmy wymagać od placówki, do której uczęszcza dziecko, jadłospisu z podpisem osoby, która go przygotowała. To pierwszy krok, aby dowiedzieć się, czy np. firma cateringowa zaopatrująca przedszkole w jedzenie zatrudnia osobę, która wie jak powinno wyglądać żywienie dzieci w wieku przedszkolnym lub szkolnym.

Żywienie dzieci w przedszkolu – aktualne badania

Dziś parę słów na temat moich badań  :)

Chciałabym się dzisiaj z Wami podzielić wynikami moich badań, których celem była ocena racji pokarmowych dzieci w wieku 4-6 lat. Badaniem zostało objętych dziesięć wybranych przedszkoli z terenu Wrocławia. Z każdego przedszkola, przez pięć dni pobierano całodzienne racje pokarmowe (śniadanie, drugie śniadanie, obiad, podwieczorek). Dodatkowo jakościowej ocenie zostały poddane jadłospisy przedszkolne. Na ich podstawie uzyskano informacje, czy posiłki są prawidłowo zbilansowane oraz zgodne z zaleceniami. Ocenę sposobu żywienia dokonano na podstawie badań analitycznych. Tak uzyskane wyniki zostały porównane z obowiązującymi normami i zaleceniami.

WYNIKI

Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, iż racje pokarmowe dzieci przedszkolnych budziły zastrzeżenia. Jako niedobory pokarmowe przyjęto podaż poniżej 75% realizacji całodziennej racji pokarmowej. Sformułowano następujące wnioski:

  1.  Jadłospisy nie były poprawnie ułożone. Nie spełniały kryteriów opracowanych przez dr Zofię Bielińską. Zauważono, że posiłki nie dostarczały surowych owoców i warzyw w odpowiedniej ilości. W większości nie zawierały także warzyw i owoców bogatych w witaminę C oraz w β – karoten. W posiłkach nie uwzględniono razowego pieczywa oraz grubych kasz.
  2. Racje pokarmowe dzieci w wieku 4-6 lat z wrocławskich przedszkoli budziły niepokój odnośnie rozkładu energetycznego na poszczególne posiłki. Badania wykazały, że posiłki były mało urozmaicone oraz źle zbilansowane.
  3. Posiłki w dużej mierze realizowały zapotrzebowanie młodego organizmu na makroskładniki oraz energię. Udział energetyczny węglowodanów w całodziennej racji pokarmowej był zgodny z zaleceniami (59% realizacji zaleceń). Natomiast stwierdzono, że udział energetyczny tłuszczów oraz białka odbiegał nieznacznie od normy. W podawanych dzieciom posiłkach udział energetyczny tłuszczów wynosił 28% (norma – 30%), a białka tylko 13% (norma – 15%). Także nieprawidłowe były proporcje w podaży kwasów tłuszczowych nasyconych (12,7% realizacji normy) i wielonienasyconych (średnio 3,01%).
  4. Racje pokarmowe realizowały zapotrzebowanie na poziomie 75% na witaminę A oraz z grupy B. Natomiast stwierdzono niedostateczne ilości witaminy C (56% całodziennej realizacji normy), E (61,8%), D (20,4%) oraz związków mineralnych: Ca (65,8%), Fe (65,9%). Także podaż wapnia kształtuje się na niskim poziomie. Zaobserwowano dużą zawartość Mg (140,8%), Cu (196,9%), Na (131% całodziennej realizacji normy), Zn (121,7%) w podawanych dzieciom posiłkach.

Uzyskane wyniki sugerują, iż konieczna jest edukacja społeczeństwa w zakresie racjonalnego żywienia. Mimo, iż w ostatnich latach obserwuje się wzrost świadomości żywieniowej wśród Polaków, jednak nadal sytuacja daleka jest do ideału.

Nawyki żywieniowe kształtują się już w dzieciństwie, dlatego ważne jest przekazywanie dzieciom właściwych zachowań żywieniowych jak najwcześniej. Za to nie tylko odpowiedzialni są rodzice, ale także placówki żywienia zbiorowego, gdzie dzieci spędzają większą część dnia.  Żywienie dzieci w przedszkolu wymaga odpowiedniego przygotowania. Osoby odpowiedzialne za układanie jadłospisów powinny być dobrze wyedukowane oraz mieć na uwadze dobro dzieci. Problemem jest także niska stawka żywieniowa przypadająca na jedno dziecko w przedszkolu. Jadłospisy na ogół są dobrze skomponowane. Jednak dobór produktów i potraw nie wspiera w sposób naturalny rozwoju fizycznego i psychicznego małego dziecka.