Archiwa tagu: analiza posiłku

Jak ocenić czy dziecko jest dobrze żywione w przedszkolu i nie tylko?

Dzieci przedszkolne

We wcześniejszym wpisie przedstawiałam wyniki badań na temat tego, co dzieci otrzymywały na talerzu w różnych przedszkolach. Dobrze zbilansowana dieta jest bardzo ważna dla najmłodszych, ale przeciętny rodzic nie ma szans na zrobienie badań laboratoryjnych porcji, które otrzymuje jego pociecha poza domem.

Czy są zatem jakieś proste sposoby, aby ocenić czy posiłki dziecka zostały skomponowane poprawnie? Tak! Jest to punktowa ocena jadłospisu  :)

Punktowa ocena jadłospisu polega na dokonaniu charakterystyki zaplanowanych jadłospisów. Dotyczy to liczby poszczególnych posiłków, ich składu, częstotliwości spożycia, przerwy między nimi. Oceny dokonuje się na podstawie przyznanych punktów. Ocenę punktową można stosować dla jadłospisu jednodniowego jak i okresowego. Możemy wyróżnić dwie takie metody:

  •  Punktowa ocena jadłospisów wg kryteriów Bielińskiej:
    Lp. Oceniane cechy Liczba przyznanych punktów
    1 0
    1 Czy liczba posiłków jest dostosowana do wieku, pracy itp.? tak  nie
    2 Czy przerwy między posiłkami są dostosowane do liczby posiłków? tak  nie
    3 Czy mleko lub produkty mleczne są w: 2-3 posiłkach 1 lub żadnym
    4 Czy produkty dostarczające białko zwierzęce (mięso, drób, ryby, jaja) są w: 3-4 posiłkach 1-2 posiłkach lub żadnym
    5 Czy warzywa i owoce są w: 2-3 posiłkach 1 lub żadnym
    6 Czy surówki lub surowe owoce są przynajmniej w 2 posiłkach?  tak  nie
    7 Czy w jadłospisie jest ciemne pieczywo, grube kasze? tak  nie
  • Punktowa ocena jadłospisów wg kryteriów Starzyńskiej:
    Lp. Cechy jadłospisu i ocena
    1 Liczba posiłków w ciągu dnia zaplanowana w jadłospisie:

    • 4-5 – 5 pkt
    • 3 – 3 pkt
    • mniej – 0 pkt
    2 Liczba posiłków, w których występują produkty dostarczające białko pochodzenia zwierzęcego:

    • we wszystkich posiłkach – 5 pkt
    • w 75% posiłków – 2 pkt
    • w mniejszej liczbie posiłków – 0 pkt
    3 Częstotliwość występowania mleka lub serów:

    • co najmniej w 2 posiłkach – 5 pkt
    • codziennie co najmniej w 1 posiłku i w 50% dni w 2 posiłkach – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    4 Częstotliwość występowania warzyw i owoców:

    • codziennie co najmniej w 3 posiłkach – 5 pkt
    • codziennie co najmniej w 2 posiłkach – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    5 Częstotliwość występowania warzyw i owoców w postaci surowej:

    • codziennie – 5 pkt
    • w 75% dni – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    6 Częstotliwość występowania razowego pieczywa, kasz i nasion roślin strączkowych (fasola, groch, bób, soja, soczewica, ciecierzyca):

    • codziennie co najmniej jeden z wymienionych produktów – 5 pkt
    • w 75% dni jeden z wymienionych produktów – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt

Klasyfikacja i ocena:

Liczba uzyskanych punktów Ocena jadłospisu Wnioski
30 Dobry Bez błędów
21-27 Dostateczny Błędy można wyeliminować
12-20 bez ocen zerowych Zaledwie dostateczny Duże błędy
< 12 Zły Nie nadaje się do poprawienia

Pewnie zastanawiacie się dlaczego wyodrębniono owoce i warzywa ze względu na ich częstotliwość spożywania w ciągu dnia jak i ze względu na to czy spożywane są w postaci surowej. Przecież owoc, warzywo gotowane tak samo jest dobre i pożywne jak surowe. Oczywiście, że tak, z jednym małym wyjątkiem. Niektóre witaminy i związki mineralne zawarte w owocach i warzywach wrażliwe są na światło UV oraz na wysoką temperaturę. Jedząc tylko gotowane warzywa i owoce w mniejszej ilości dostarczamy organizmowi witamin i związków mineralnych, gdyż podczas obróbki termicznej ulegają one zniszczeniu. Pewnie nie raz zauważyliście, że pokrojone jabłko, pozostawione na stole po pewnym czasie czernieje. Dzieję się tak, iż witamina C zawarta w tym owocu pod wpływem tlenu i światła rozkłada się. Aby temu procesowi zapobiec wystarczy skropić jabłko sokiem z cytryny :)

Podsumowując punktowa ocena jadłospisów jest prosta i nie zabiera dużo czasu. Każdy rodzic bez jakiegoś większego przygotowania merytorycznego może ją przeprowadzić. Wystarczy mieć tylko tygodniowy jadłospis z przedszkola czy ze szkoły. Przeważnie jest on wywieszony na korytarzu. Oczywiście ocena ta nie jest tak dokładna jak analiza specjalistyczna, ale daje nam wskazówki co jest dobre, a co powinno się jeszcze dopracować :)

Jednak analizując jadłospis dziecka z przedszkola/szkoły należy wziąć pod uwagę jeszcze dodatkowo posiłki spożywane w domu. Powyższa ocena dotyczy całodniowego wyżywienia.

Poza tym możemy i powinniśmy wymagać od placówki, do której uczęszcza dziecko, jadłospisu z podpisem osoby, która go przygotowała. To pierwszy krok, aby dowiedzieć się, czy np. firma cateringowa zaopatrująca przedszkole w jedzenie zatrudnia osobę, która wie jak powinno wyglądać żywienie dzieci w wieku przedszkolnym lub szkolnym.

Dziecko w McDonald’s

Większość z nas wie, że dziecko powinno być jak najrzadszym gościem w restauracjach takich jak McDonald’s, ale dlaczego? Co takiego ma to jedzenie w sobie, że żywieniowcy ostrzegają rodziców, aby nie karmili swoich pociech produktami typu fast-food? Na te pytania postaram się dzisiaj odpowiedzieć.

Przeanalizujmy przykładowy zestaw „happy meal” pod względem zawartości składników odżywczych.

CHEESEBURGER FRYTKI COCA-COLA
Zawartość w 100 g Zawartość w 100 g Zawartość w 100 g Jednostka
Wartość energetyczna 303 316 32 kcal
Białko 15,13 3,81 0 g
Tłuszcze ogółem 13,93 16,12 0,05 g
Węglowodany 29,89 39,02 7,84 g
Błonnik 1,0 4,2 0 g
Sacharoza 5,47 0,20 6,11 g
SKŁADNIKI MINERALNE
Ca 191 17 1 mg
Fe 2,66 0,86 0,09 mg
Mg 21 32 0 mg
P 159 132 1 mg
K 190 560 18 mg
Na 589 227 22 mg
Zn 2,2 0,44 0,01 mg
WITAMINY
C 0 7,3 0 mg
B1 0,259 0,328 0,011 mg
B2 0,299 0,036 0 mg
B3 4,618 2,760 1,565 mg
B6 0,138 0,521 0,153 mg
B12 1,02 0 1,37
A 230 0 0
TŁUSZCZE
Kwasy tłuszczowe nasycone 5,245 2,084 0,008 g
Kwasy tłuszczowe jednonienasycone 4,292 7,805 0,011 g
Kwasy tłuszczowe wielonienasycone 0,417 4,664 0,028 g
Cholesterol 41 0 0 mg

WNIOSKI:

  • Posiłek jest nieprawidłowo skomponowany. Przede wszystkim nie obfituje on w warzywa w postaci surówek, czy sałatek oraz nie ma żadnego dodatku owocowego. Jeśli byłby to obiad, dziecku powinien być podany deser, czy chociaż kompot, gdyż białko zwierzęce w większej ilości może powodować nagły spadek cukru we krwi. Kompot, czy deser (np. kisiel, jabłko) zapobiega takim przypadkom.
  • Procentowy rozkład całodziennego zapotrzebowania energetycznego jest nieprawidłowy. Obiad dostarcza 54% całodziennego zapotrzebowania na energię, gdzie prawidłowo powinno kształtować się na poziomie 30-35%, przy założeniu, że dziecko w wieku 4-6 lat spożywa 5 posiłków dziennie (śniadanie, drugie śniadanie, obiad, podwieczorek, kolacja).
  • Podaż białka jest prawidłowa. Kształtuje się na poziomie 15% całodziennego zapotrzebowania na ten makroskładnik. Jednak jeśli doliczyć do tego pozostałe posiłki, może okazać się, że jest go za dużo w diecie. Białko w nadmiarze obciąża pracę wątroby i nerek; nasila wydalanie wapnia, co w konsekwencji prowadzi do odwapnienia kości; wpływa na wzrost stężenia cholesterolu we krwi.
  • Udział energetyczny tłuszczów wynosi 39%. Jest to zbyt wiele. A to tylko jeden posiłek! Zasady racjonalnego żywienia zakładają ograniczone spożycie tłuszczów, szczególnie pochodzenia zwierzęcego. Powinno ono kształtować się na poziomie 30%. Tłuszcz nie tylko jest obecny w mięsie, ale także zostaje wchłonięty przez frytki podczas procesu smażenia. W gastronomii do smażenia używa się frytury (tłuszcz roślinny) odpornej na działanie wysokich temperatur, ale bogatej w substancje konserwujące. Bogate w tłuszcz są także sosy majonezowe podawane do sałatek oraz ser żółty. Ponadto potrawy te smażone na głębokim tłuszczu są trudno dostępne dla enzymów trawiennych w żołądku i długo zalegają w przewodzie pokarmowym zanim zostaną strawione.
  • Zbyt mała podaż węglowodanów w szczególności złożonych, które poza energią dostarczają także organizmowi błonnik, witaminy i związki mineralne. W związku z tym każde danie powinno być bogate w produkty z grupy produktów zbożowych, tj. pieczywo (najlepiej ciemne, razowe) różnego rodzaju kasze, makarony. Typowy posiłek w McDonald’s nie dostarcza dziecku tych składników. Zasady racjonalnego żywienia zakładają także ograniczone spożycie sacharozy, mniej niż 10% na dobę. Bogatym źródłem cukru w tym posiłku jest coca-cola – aż 22 g w jednej porcji, czyli 4 łyżeczki. Cukier ten jest źródłem tylko energii. Spożywanie produktów, gdzie poza sacharozą obecne są także kwasy tłuszczowe nasycone (cheeseburger, czy frytki), sprzyja uzyskaniem dodatniego bilansu energetycznego, co w konsekwencji objawia się nadwagą i otyłością.
  • Posiłek praktycznie pokrywa całodzienne zapotrzebowanie na sód (983 mg). Norma-1000 mg. Nadmiar sodu w organizmie powadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi oraz obrzęków, gdyż wiąże wodę. Źródłem sodu jest sól oraz żywność produkowana z udziałem sodu.
  • Posiłek ubogi w witaminy. Śladowe ilości witaminy C i z grupy B.
  • Brak dodatku owocowego lub warzywnego, który powinien być podstawą każdego posiłku. Dodawane do kanapek ogórki kiszone i papryka marynowana są smaczne oraz podkreślają smak potrawy, ale jest w nich dużo soli. Nawet jeśli w potrawie jest plasterek pomidora, świeżego ogórka, czy liść sałaty, to nie mają one praktycznie żadnej wartości odżywczej. Umyte, pokrojone, wystawione na działanie światłą na długo przed konsumpcją tracą większość witamin. Powszechną praktyką w różnego rodzaju jadłodajniach jest łączenie świeżego ogórka z pomidorem, co pozbawia potrawy wit. C. Nie powinno tak być, gdyż enzymy zawarte w ogórkach rozkładają witaminę C w którą bogaty jest pomidor.

Na podstawie wniosków możemy stwierdzić, iż dzieci powinny unikać posiłków typu fast-food. Oczywiście raz na jakiś czas (czytaj raz na miesiąc ) możemy sprawić dziecku tą „przyjemność” i zabrać je do McDonald’s. Wybierając się do McDonald’s należy docenić poczynione przez sieć zmiany i skorzystać z nowych propozycji w menu dziecięcym. Zamiast frytek możemy pomóc wybrać dziecku pomidorki albo jogurt z owocami. Słodką kolę możemy zastąpić sokiem owocowym, mlekiem albo wodą. Względem kanapki znajdującej się w zestawie możemy zastosować uniwersalną zasadę (tyczącą się również dorosłych) i zaproponować maluchowi wersję bez plastra smażonego sera.

Sami tez w domu możemy przygotować tego typu dania, ale z wartościowych i niskotłuszczowych produktów. Hamburgera zamiast z wołowiny można przyrządzić z piersi kurczaka. Zamiast majonezu do sałatek dodać jogurt lub oliwę z oliwek. Jeśli robimy pizzę niech podstawą będą warzywa i chuda wędlina z odrobiną sera żółtego. Zapewniam, że dania te nie stracą na swojej atrakcyjności jeśli będziemy gotować z sercem i dobrze je przyprawimy.

Wybierając się do dowolnej restauracji powinniśmy pamiętać, że to nasze wybory kształtują ich przyszłą ofertę. Wywierajmy, więc pozytywne zmiany na rzecz racjonalnego żywienia w odwiedzanych przez nas miejscach.