Archiwa tagu: przedszkole

Fakty i mity na temat kofeiny

kawa

Czym jest kofeina?
Jest to organiczny związek chemiczny znajdujący się w surowych roślinach. Należy do środków psychoaktywnych. Można ją znaleźć w kawie, herbacie, kakao, napojach typu cola, napojach energetyzujących tzw. energy drinków, a także w czekoladzie.

Działanie kofeiny jest wielokierunkowe i nadal nie do końca poznane. Jednym z najlepiej znanych efektów biologicznych kofeiny są jej właściwości pobudzające. Kofeina ma też właściwości moczopędne. Mimo wielu badań panuje nadal sporo niejasności oraz błędnych wyobrażeń dotyczących jej działania na organizm ludzki. Poniżej postaram się rozwiać kilka z nich :)

Mit 1: Kofeina szkodzi dzieciom.
Fakty: Organizm dzieci w podobny sposób metabolizuje kofeinę jak u ludzi dorosłych. Badania wykazały, iż spożywana przez dzieci w umiarkowanych ilościach nie wpływa na zdolność koncentracji. Jednak u dzieci o większej wrażliwości zbyt duża dawka kofeiny może powodować nadpobudliwość, rozdrażnienie, niepokój. Jednak stan ten jest przejściowy.

Mit 2: Kobiety w ciąży nie powinny pić napojów zawierających kofeinę.
Fakty: Przeprowadzone badania wykazują, iż umiarkowane spożycie kofeiny jest bezpieczne dla kobiety w ciąży oraz jej dziecka. Nie ma zależności między spożywaniem napojów zawierających kofeinę, a wystąpieniem wad wrodzonych u płodu. Badania amerykańskie wykazują, iż nie ma także zależności między spożyciem kofeiny, a częstością poronień. Badania te jednak nie mówią o wysokim spożyciu kofeiny przez kobiety ciężarne. Ustalona, bezpieczna dawka dla kobiet w ciąży, to 200-300 mg dziennie (2-3 filiżanki kawy). Należy jednak pamiętać, że kofeina znajduje się w: herbacie, kakao, napojach typu cola, napojach energetyzujących, a także w czekoladzie.

Mit 3: Kofeina powoduje raka.
Fakty: Wiele badań wykazuje, iż kofeina nie zwiększa ryzyka zachorowań na choroby nowotworowe.

Mit 4: Kofeina zwiększa ryzyko chorób serca.
Fakty: Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić, iż kofeina spożywana w umiarkowanych ilościach nie zwiększa ryzyka choroby niedokrwiennej serca, nie podwyższa poziomu cholesterolu w surowicy krwi oraz nie powoduje zaburzeń rytmu serca. U osób wrażliwych na kofeinę obserwuje się przejściowe podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi.

Mit 5: Kofeina uzależnia.
Fakty: Kofeina nie należy do substancji uzależniających. Jednak przy nagłym odstawieniu napojów zawierających kofeinę mogą wystąpić przejściowe bóle głowy, ospałość, czy rozdrażnienie. Jednak trwają one nie dłużej niż dzień, dwa dni. Można temu zaradzić powoli zmniejszając ilość spożywanej kofeiny.

Mit 6: Napoje zawierające kofeinę przyczyniają się do wystąpienia osteoporozy.
Fakty: Niektóre badania wykazują, iż spożywanie kofeiny doprowadza do wypłukiwania wapnia. Jednak przy umiarkowanym spożyciu napojów zawierających kofeinę nie wpływa znacząco na gospodarkę wapniową w organizmie.

Mit 7: Kofeina nie ma właściwości, które wpływają korzystnie na organizm.
Fakty: Na podstawie wielu badań wykazano, iż kofeina jest pomocna przy zwalczaniu senności (np. u kierowców, którzy pracują wiele godzin) oraz wydłuża czas koncentracji. Wykazano także, iż produkty zawierające kofeinę tj. herbata, kawa, czekolada posiadają w swoim składzie antyoksydanty, które chronią organizm przed chorobami układu krwionośnego oraz nowotworowymi.

Podsumowanie:
Po wielu latach badań nadal nie zostało udowodnione, aby spożycie kofeiny w umiarkowanych ilościach (dla dorosłego człowieka dawka nie przekraczająca 300 mg/dzień) bezpośrednio zagrażało zdrowiu. Przy zachowaniu umiaru oraz zdrowego rozsądku bez obaw można pić kawę, herbatę oraz inne napoje zawierające ten związek.

Poniżej przedstawiam jak kształtuje się zawartość kofeiny w różnych napojach:

Herbata parzona -  50 mg w filiżance o pojemności 190 ml
Kawa rozpuszczalna – 75 mg w filiżance o pojemności 190 ml
Kawa parzona – 85 mg w filiżance o pojemności 190 ml
Napoje energetyzujące – 28-87 mg w szklance o pojemności 250 ml
Napoje typu cola – 8-53 mg w szklance o pojemności 250 ml

Źródła:
1.  American Cancer Society Medical and Scientific Committee. Guidelines on diet, nutrition and cancer. Cancer J. for Clinicians, 41(6):334-8,1996.
2. Fitoterapia i leki roślinne pod red. naukową Lamer-Zarawską E., Kowal-Gierczak B, Niedworak J. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007. Alkaloidy.
3. „Medycyna Praktyczna” 2013/01 – „Czy picie kawy wpływa na ryzyko zgonu?”
4. The Use of Green Coffee Extract as a Weight Loss Supplement: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Clinical Trials (Igho Onakpoya, Rohini Terry, Edzard Ernst) Gastroenterology Research and Practice Volume 2011

Etykiety – jak je czytać? część 1

wozek zakupyW tym wpisie parę słów o etykietach produktów spożywczych.
Idąc na zakupy często łatwo się pogubić w mnogości oferowanych produktów, gdyż nierzadko producenci  stosują różne chwyty marketingowe, aby właśnie to ich produkt wybrać. Do najczęstszych należy upodabnianie opakowań np. różnego rodzaju miksów do tych „maślanych”. Jeśli nie wczytamy się dobrze w etykietę zamiast prawdziwego masła możemy do koszyka włożyć produkt daleki od naszych oczekiwań.

Z przeprowadzonych badań wynika, iż przy podejmowaniu decyzji o zakupie żywności Polacy w pierwszej kolejności kierują się: walorami smakowymi, dalej ceną oraz terminem przydatności (terminem minimalnej trwałości) do spożycia. W następnej kolejności wartością odżywczą, wartością energetyczną, składem produktu, warunkami przechowywania, producentem .
Spora część społeczeństwa wybiera produkty odruchowo. Tymczasem mądre decyzje służące naszemu zdrowiu wymagają, aby choć chwilę pochylić się nad produktem i przeczytać, co jest na nim napisane.

Dlaczego więc powinno się czytać etykiety produktów spożywczych?

  • aby dowiedzieć się jaką wartość odżywczą mają poszczególne, często podobne do siebie produkty
  • aby na podstawie uzyskanych informacji móc dokonywać mądrych wyborów

 Jak czytać etykiety produktów spożywczych?

Co można znaleźć na etykiecie produktu spożywczego?

  • nazwę produktu
  • wykaz oraz ilość składników
  • masę produktu
  • datę minimalnej trwałości
  • warunki przechowywania
  • nazwa producenta i adres
  • miejsce pochodzenia
  • informacje dotyczące wartości odżywczej
  • zawartość środków konserwujących oraz słodzących
  • oznakowanie, że np. „produkt może być spożywany przez ludzi z nietolerancją na gluten”

Które informacje są ważne ze względów zdrowotnych?

  • warunki przechowywania
  • informacje o wartości odżywczej produktu
  • data minimalnej trwałości/termin przydatności do spożycia
  • substancje powodujące alergie

Należy pamiętać, iż do składników alergennych należą: jaja, dwutlenek siarki, łubin, nasiona sezamu, mięczaki, gorczyca, seler, mleko, skorupiaki, ryby, soja – nasiona, orzeszki ziemne oraz arachidowe, migdały, pistacje, nerkowce, makadamia, zboża zawierające gluten (pszenica, żyto, jęczmień, owies, orkisz).

Co mówi informacja o wartości odżywczej produktu?

wartość odżywcza

Przeważnie informacja umieszczona na opakowaniu dotyczy 100 g produktu. Warto zwrócić uwagę, czy produkt zawiera właśnie taką, czy inną gramaturę, aby móc odnieść zapisane wartości do odpowiedniej masy produktu.
Podane wartości odżywcze wskazują w jakim stopniu zostanie pokryte dzienne zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Warto zwrócić szczególną uwagę na zawartość cukrów oraz tłuszczów w produkcie. Im więcej dodanego cukru, tym produkt jest mniej wartościowy. Jeśli cukier w artykule spożywczym występuje na pierwszym, drugim lub trzecim miejscu może warto poszukać jego zamiennika. Natomiast informacja o zawartości tłuszczów w produkcie dodatkowo wskazuje jaki jest udział kwasów tłuszczowych nienasyconych oraz nasyconych. Im mniej tych ostatnich, tym produkt bardziej wartościowy. Kwasy tłuszczowe nienasycone obniżają poziom cholesterolu w surowicy krwi, a także zmniejszają ryzyko wystąpienia zawału serca oraz udaru mózgu. Także informacja na temat błonnika jest bardzo cenna. Powinno go być w diecie około 30 g, natomiast sodu do 2 g ( odpowiada to jednej łyżeczce soli kuchennej). Jeżeli chodzi o zawartość witamin i składników mineralnych, umieszcza się je na opakowaniu jeżeli pokrywają co najmniej 15% dziennego zalecanego spożycia.
Na etykietach spotyka się także dane o wartości energetycznej oraz odżywczej wyrażone jako tzw. wskazane dzienne spożycie GDA (Guideline Daily Amounts). GDA wyraża % zawartość energii oraz składników w porcji produktu w stosunku do wskazanego dziennego zapotrzebowania.

GDA

Poniżej witaminy i składniki mineralne, których zawartość podaje się na opakowaniu produktu:

  1. witaminy: A, D, E, K, C, B1, B2, niacyna, B6, folacyna, B12, biotyna, kw. pantotenowy
  2. związki mineralne: wapń, fosfor, żelazo, magnez, cynk, jod, miedź, selen

Często na etykietach można także spotkać tzw. oświadczenia żywieniowe. Są to informacje w formie opisowej, graficznej, które wskazują, iż dany produkt ma szczególne właściwości, jego spożywanie jest korzystne dla zdrowia.
Przykład: „Produkt zawiera kwasy tłuszczowe omega-3. Nienasycone kwasy tłuszczowe zmniejszają ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia.”

Poza opisem właściwości artykułów spożywczych, producenci często umieszczają na opakowaniach symbole, które wskazują na konkretne właściwości produktu lub opakowania. Warto się im bliżej przyjrzeć, aby z łatwością można było rozróżnić np. kakao od wyrobu kakaopodobnego.

Podsumowując, warto poświęcić chwilę na rozszyfrowanie informacji zawartych na etykietach. Może się okazać, iż to, co wydawało się smaczne i zdrowe, w rzeczywistości takie nie jest.
Najlepiej wybierać żywność najmniej przetworzoną, świeżą oraz z pewnego źródła :)

Dlaczego warto iść do dietetyka?

Dietetyk jest specjalistą ochrony zdrowia, który posiada wiedzę związaną z żywieniem człowieka zdrowego i chorego. Układa programy żywieniowe, które mają na celu wsparcie procesu leczenia ludzi z problemami żywieniozależnymi oraz w różnych jednostkach chorobowych. Zaangażowany jest także w promowanie racjonalnego odżywiania.

Dlaczego warto spotkać się z dietetykiem?

  • W trakcie wizyty przeprowadzi rzetelny wywiad żywieniowy oraz przeanalizuje masę i skład ciała (% zawartość wody i tkanki tłuszczowej w organizmie, masę mięśniową, masę kości, wiek metaboliczny). W razie potrzeby skieruje na specjalistyczne badania. Przygotuje indywidualny program żywieniowy uwzględniający stan zdrowia, wiek, płeć, aktywność fizyczną, nawyki żywieniowe. Pomoże także pacjentowi w obraniu realistycznych celów w terapii jego problemów.
    Żadna dieta z internetu temu nie sprosta.
  • W czasach kiedy co chwilę docierają do nas z mediów różne wiadomości dotyczące żywności oraz żywienia (co chwilę kto inny proponuję nową dietę), dietetyk pomoże usystematyzować tę wiedzę.
  • Wskaże błędy żywieniowe oraz wskaże jak je wyeliminować.
  • Nauczy zasad prawidłowego odżywiania się.
  • Dietetyk układając dla pacjenta indywidualny plan żywieniowy ma na pierwszym miejscu jego zdrowie. Jeśli pacjent za cel obierze sobie zrzucenie zbędnych kilogramów, dietetyk tak poprowadzi terapię, aby nie doszło do wycieńczenia organizmu. Zrzucanie kilogramów ma przebiegać w sposób zrównoważony oraz bez efektu jojo.
  • Ułożony przez dietetyka jadłospis będzie zaspokajał potrzeby organizmu tak, aby nie doszło do niedożywienia. Odpowiedni dobór produktów i potraw dopasowany do preferencji smakowych pacjenta pozwoli, iż dieta będzie przyjemną bez niepotrzebnej głodówki i wyrzeczeń.
    Dieta uwzględniająca indywidualne potrzeby pacjenta, zaspokajająca zapotrzebowanie na składniki odżywcze, witaminy oraz związki mineralne spowoduje poprawę wyglądu skóry, włosów, paznokci oraz wpłynie na lepsze samopoczucie. Nie będzie potrzeby suplementacji w postaci sztucznych witamin, które wchłaniają się tylko w 10-15%. Poza tym stosowane przez dłuższy czas przyzwyczajają organizm do sztucznego źródła pozyskiwania składników odżywczych, co w późniejszym okresie skutkuje trudniejszym przyswajaniem tychże witamin oraz związków mineralnych z źródła naturalnego.
  • Pod opieką dietetyka pacjent może czuć się bezpiecznie. Nie musi martwić się o swoje zdrowie. Nawet jeśli coś pójdzie niezgodnie z planem, dietetyk pomoże w odnalezieniu przyczyn problemu, nie zostawi pacjenta samemu sobie.

 

Jak ocenić czy dziecko jest dobrze żywione w przedszkolu i nie tylko?

Dzieci przedszkolne

We wcześniejszym wpisie przedstawiałam wyniki badań na temat tego, co dzieci otrzymywały na talerzu w różnych przedszkolach. Dobrze zbilansowana dieta jest bardzo ważna dla najmłodszych, ale przeciętny rodzic nie ma szans na zrobienie badań laboratoryjnych porcji, które otrzymuje jego pociecha poza domem.

Czy są zatem jakieś proste sposoby, aby ocenić czy posiłki dziecka zostały skomponowane poprawnie? Tak! Jest to punktowa ocena jadłospisu  :)

Punktowa ocena jadłospisu polega na dokonaniu charakterystyki zaplanowanych jadłospisów. Dotyczy to liczby poszczególnych posiłków, ich składu, częstotliwości spożycia, przerwy między nimi. Oceny dokonuje się na podstawie przyznanych punktów. Ocenę punktową można stosować dla jadłospisu jednodniowego jak i okresowego. Możemy wyróżnić dwie takie metody:

  •  Punktowa ocena jadłospisów wg kryteriów Bielińskiej:
    Lp. Oceniane cechy Liczba przyznanych punktów
    1 0
    1 Czy liczba posiłków jest dostosowana do wieku, pracy itp.? tak  nie
    2 Czy przerwy między posiłkami są dostosowane do liczby posiłków? tak  nie
    3 Czy mleko lub produkty mleczne są w: 2-3 posiłkach 1 lub żadnym
    4 Czy produkty dostarczające białko zwierzęce (mięso, drób, ryby, jaja) są w: 3-4 posiłkach 1-2 posiłkach lub żadnym
    5 Czy warzywa i owoce są w: 2-3 posiłkach 1 lub żadnym
    6 Czy surówki lub surowe owoce są przynajmniej w 2 posiłkach?  tak  nie
    7 Czy w jadłospisie jest ciemne pieczywo, grube kasze? tak  nie
  • Punktowa ocena jadłospisów wg kryteriów Starzyńskiej:
    Lp. Cechy jadłospisu i ocena
    1 Liczba posiłków w ciągu dnia zaplanowana w jadłospisie:

    • 4-5 – 5 pkt
    • 3 – 3 pkt
    • mniej – 0 pkt
    2 Liczba posiłków, w których występują produkty dostarczające białko pochodzenia zwierzęcego:

    • we wszystkich posiłkach – 5 pkt
    • w 75% posiłków – 2 pkt
    • w mniejszej liczbie posiłków – 0 pkt
    3 Częstotliwość występowania mleka lub serów:

    • co najmniej w 2 posiłkach – 5 pkt
    • codziennie co najmniej w 1 posiłku i w 50% dni w 2 posiłkach – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    4 Częstotliwość występowania warzyw i owoców:

    • codziennie co najmniej w 3 posiłkach – 5 pkt
    • codziennie co najmniej w 2 posiłkach – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    5 Częstotliwość występowania warzyw i owoców w postaci surowej:

    • codziennie – 5 pkt
    • w 75% dni – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt
    6 Częstotliwość występowania razowego pieczywa, kasz i nasion roślin strączkowych (fasola, groch, bób, soja, soczewica, ciecierzyca):

    • codziennie co najmniej jeden z wymienionych produktów – 5 pkt
    • w 75% dni jeden z wymienionych produktów – 2 pkt
    • rzadziej – 0 pkt

Klasyfikacja i ocena:

Liczba uzyskanych punktów Ocena jadłospisu Wnioski
30 Dobry Bez błędów
21-27 Dostateczny Błędy można wyeliminować
12-20 bez ocen zerowych Zaledwie dostateczny Duże błędy
< 12 Zły Nie nadaje się do poprawienia

Pewnie zastanawiacie się dlaczego wyodrębniono owoce i warzywa ze względu na ich częstotliwość spożywania w ciągu dnia jak i ze względu na to czy spożywane są w postaci surowej. Przecież owoc, warzywo gotowane tak samo jest dobre i pożywne jak surowe. Oczywiście, że tak, z jednym małym wyjątkiem. Niektóre witaminy i związki mineralne zawarte w owocach i warzywach wrażliwe są na światło UV oraz na wysoką temperaturę. Jedząc tylko gotowane warzywa i owoce w mniejszej ilości dostarczamy organizmowi witamin i związków mineralnych, gdyż podczas obróbki termicznej ulegają one zniszczeniu. Pewnie nie raz zauważyliście, że pokrojone jabłko, pozostawione na stole po pewnym czasie czernieje. Dzieję się tak, iż witamina C zawarta w tym owocu pod wpływem tlenu i światła rozkłada się. Aby temu procesowi zapobiec wystarczy skropić jabłko sokiem z cytryny :)

Podsumowując punktowa ocena jadłospisów jest prosta i nie zabiera dużo czasu. Każdy rodzic bez jakiegoś większego przygotowania merytorycznego może ją przeprowadzić. Wystarczy mieć tylko tygodniowy jadłospis z przedszkola czy ze szkoły. Przeważnie jest on wywieszony na korytarzu. Oczywiście ocena ta nie jest tak dokładna jak analiza specjalistyczna, ale daje nam wskazówki co jest dobre, a co powinno się jeszcze dopracować :)

Jednak analizując jadłospis dziecka z przedszkola/szkoły należy wziąć pod uwagę jeszcze dodatkowo posiłki spożywane w domu. Powyższa ocena dotyczy całodniowego wyżywienia.

Poza tym możemy i powinniśmy wymagać od placówki, do której uczęszcza dziecko, jadłospisu z podpisem osoby, która go przygotowała. To pierwszy krok, aby dowiedzieć się, czy np. firma cateringowa zaopatrująca przedszkole w jedzenie zatrudnia osobę, która wie jak powinno wyglądać żywienie dzieci w wieku przedszkolnym lub szkolnym.